SciELO - Scientific Electronic Library Online

 
vol.45 número1Calvin as "practical theologian": The contribution of a theodramatic paradigmA discourse on eschatology and promissiotherapy with women after the loss of a husband índice de autoresíndice de assuntospesquisa de artigos
Home Pagelista alfabética de periódicos  

Serviços Personalizados

Artigo

Indicadores

Links relacionados

  • Em processo de indexaçãoCitado por Google
  • Em processo de indexaçãoSimilares em Google

Compartilhar


In die Skriflig

versão On-line ISSN 2305-0853
versão impressa ISSN 1018-6441

In Skriflig (Online) vol.45 no.1 Cape Town Jun. 2011

 

ORIGINAL RESEARCH

 

Praxis pietatis: Teologies nagedink oor aspekte van die spiritualiteit van Augustinus1

 

Praxis pietatis: Reflections on aspects of the spirituality of Augustine

 

 

J.H. van Wyk

Navorser: Skool vir Kerkwetenskappe, Potchefstroomkampus. Noordwes-Universiteit. Potchefstroom. Epos: amievw@intekom.co.za

 

 


OPSOMMING

Veral sedert die opkoms van die postmodernisme teen die einde van die twintigste eeu - met sy skerp kritiek teen die koue rasionalisme van die modernisme - word in die teologie al hoe meer aandag gegee aan wat genoem word spiritualiteit en "praxis pietatis", ook binne die gereformeerde tradisie. In hierdie artikel ondersoek die outeur die bydrae van die groot kerkvader uit Noord Afrika, Augustinus, in hierdie verband, juis omdat die gereformeerde tradisie (via Calvyn) so 'n sterk aansluiting vind by die teologie van Augustinus. Dit is boeiend om na te gaan hoe Augustinus gepoog het om die pole van rasionaliteit en spiritualiteit, aksie en kontemplasie in hom as persoon te verenig en tot 'n sintese te bring. A. von Harnack het Augustinus nie verniet as "die eerste moderne mens" beskryf nie.


ABSTRACT

Especially since the rise of postmodernism by the end of the twentieth century - with its sharp criticism on the frigidity of the rationalism of modernism - theology is much more concerned with what is called spirituality and "praxis pietatis", also within reformed circles. In this article the author investigates the contribution of the great church father from North Africa, Augustine, particularly because the reformed tradition (via Calvin) feels such a strong affinity with the theology of Augustine. It is intriguing to investigate how Augustine tried to unite in his person the polar opposites of rationality and spirituality, contemplation and action and to bring them into a synthesis. Not for nothing was Augustine described by A. von Harnack as "the first modern man. "


 

 

“Full text available only in PDF format”

 

 

Geraadpleegde bronne

Lys van Augustinus se boeke3

b. vita: De beata vita (386/387). Ferwerda, R., vert. 1999. Augustinus: over het gelukkige leven. Baarn: Agora.         [ Links ]

cat. rud.: De catechizandis rudibus (399). Wijdeveld, G., vert. 1982. Augustinus: Het eerste geloofsonderricht. Baarn: Ambo.         [ Links ]

civ. Dei: De civitate Dei (413/427). Dods, M., vert. 1949. The works of Aurelius Augustine, Bishop of Hippo: The city of God. Vol. 1 & 2. Edinburgh: Clark.         [ Links ]

conf.: Confessiones (397/401). Outler, A.C., ed. 2004. St. Augustine: the confessions. Peabody: Hendrickson.         [ Links ]

doc. Chr.: De doctrina Christiana (396; 426/427). Robertson, D.W., vert. 1958. Saint Augustine: on Christian doctrine. New York: Macmillan.         [ Links ]

ench.: Enchiridion ad Laurentium de fide spe et caritate (421/422). Paolucci, ed. 1987. St. Augustine: the Enchiridion on faith, hope and love. Washington: Regnery Gateway.         [ Links ]

ep. Jo.: In epistulam Joannis ad Parthos tractatus (406/407). Van Bavel, T.J., vert. 1992. Preken over de eerste brief van Johannes. Leuven: Augustinus Historisch Instituut.         [ Links ]

mor.: De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum (387/388). Schaff, P., ed. 1979. Nicene and Post-Nicene Fathers of the Christian Church. Vol. 4. Grand Rapids: Eerdmans. p. 41-63, 69-89.         [ Links ]

reg.: Regula Praeceptum (397/399). Van Bavel, T.J., vert. 1991. Augustinus van Hippo: regel voor de gemeenschap. Kampen: Kok.         [ Links ]

retr.: Retractationes (426/427). Bogan, M.I., trans. 1968. Retractations. Washington: The Catholic University of America Press.         [ Links ]

s. Dom. mon.: De sermone Domini in monte (393/395). Wenneker, L. & Van Reisen, H., vert. 2000. Aurelius Augustinus: het huis op de rots - verhandeling over de Bergrede. Amsterdam: Ambo.         [ Links ]

sermo 1-32. Van Bavel, T.J., vert. 1996. Augustinus: commentaar op Psalm 118/119. Baarn: Ambo.         [ Links ]

sermo 94a-367. Gehlen-Springorum, J. et al., vert. 2002. Als korrels tussen kaf: preken over teksten uit het Marcus- en Lucasevangelie. Amsterdam: Ambo.         [ Links ]

sermo 189-378. Van Neer, J. et al., vert. 1996. Aurelius Augustinus: als licht in het hart - preken voor het liturgisch jaar. Baarn: Ambo.         [ Links ]

sermo 198-376(A). Van Zaalen, R., Van Reisen, H. & Van der Meijs, S., vert. 2001. Aurelius Augustinus: als lopend vuur - preken voor het liturgisch jaar, 2. Amsterdam: Ambo.         [ Links ]

sermo Car. Wijdeveld, G., vert. 1988. Augustinus: Carthaagse preken. Baarn: Ambo.         [ Links ] [Sluit o.a. preke 19-357 in.]

sermo spec. Wijdeveld, G., vert. 1986. Twintig preken van Aurelius Augustinus. Baarn: Ambo.         [ Links ] [Sluit o.a. preke 9-339 in.]

trin.: De Trinitate (399-422/426). Hill, E., trans. 1997. Saint Augustine: the Trinity. New York: New City Press.         [ Links ]

Lys van ander boeke

AUMANN, J. 1985. Christian spirituality in the catholic tradition. Londen: Ignatius.         [ Links ]

BEUMER, J., red. 1990. Als de hemel de aarde raakt: spiritualiteit en mystiek. Kampen: Kok.         [ Links ]

BROCK, B. 2007. Singing the ethos of God: on the place of Christian ethics in Scripture. Grand Rapids: Eerdmans.         [ Links ]

BROWN, P. 1969. Augustine of Hippo: a biography. Berkeley: University of California Press.         [ Links ]

BURNABY, J. 1938. Amor Dei: a study of the religion of St. Augustine. Londen: Hodder & Stoughton.         [ Links ]

CLARK, M.T. 1999. Spirituality. (In Fitzgerald, A.D., ed. Augustine through the ages: an encyclopedia. Grand Rapids: Eerdmans. p. 813-815.         [ Links ])

CONRADIE, E.M. 2006a. Waar op dees aarde vind mens God? Op soek na 'n aardse spiritualiteit. Wellington: Lux Verbi.BM.         [ Links ]

CONRADIE, E.M. 2006b. Op soek na 'n aardse spiritualiteit. Nederduitse Gereformeerde teologiese tydskrif, 47(3 & 4):373-383.         [ Links ]

COUVEE, P.J. 1947. Een onderzoek naar de ontwikkeling van het begrip "beata vita" naast en tegenover "vita aeterna", bij Lactantius, Ambrosius en Augustinus, onder invloed der Romeinse Stoa. Baarn: Hollandia.         [ Links ]

DE VILLIERS, P.G.R. 2008. Aanbidding van God in die lig van bybelse spiritualiteit. Nederduitse Gereformeerde teologiese tydskrif, 49(3 & 4):124-139.         [ Links ]

DE VILLIERS, P.G.R., KOURIE, C.E.T. & LOMBAARD, C., eds. 2006. The Spirit that moves: orientation and issues in spirituality. Bloemfontein: University of the Free State.         [ Links ]

DREYER, T.F.J. 1998. Spiritualiteit, identiteit en die etos van die Nederduitsch Hervormde Kerk. Hervormde teologiese studies, 54(1 & 2):289-314.         [ Links ]

FITZGERALD, A.D., ed. 1999. Augustine through the ages: an encyclopedia. Grand Rapids: Eerdmans.         [ Links ]

FOERSTER, W. 1985. Eusébeia. (In Kittel, G. & Friedrich, G., eds. Theological Dictionary of the New Testament. Trans. by G.W. Bromiley. Grand Rapids: Eerdmans. p. 1010-1014.         [ Links ])

FREND, W.H.C. 1952. The Donatist Church: a movement of protest in Roman North Africa. Oxford: Clarendon.         [ Links ]

GILSON, E. 1960. The Christian philosophy of Saint Augustine. New York: Random House.         [ Links ]

HARRISON, C. 2000. Augustine: Christian truth and fractured humanity. Oxford: Oxford University Press.         [ Links ]

HOLMES, U.T. 1981. A history of Christian spirituality: an analytical introduction. New York: Seabury.         [ Links ]

HOWARD, E.B. 2008. The Brazos introduction to Christian spirituality. Grand Rapids: Brazos.         [ Links ]

JONES, C., WAINWRIGHT, G. & YARNOLD, E., eds. 1986. The study of spirituality. Londen: SPCK.         [ Links ]

JONKER, W.D. 1989. Die eie-aard van gereformeerde spiritualiteit. Nederduitse Gereformeerde teologiese tydskrif, 30(3):288-299.         [ Links ]

KOURIE, C. & KRETZSCHMAR, L., eds. 2000. Christian spirituality in South Africa. Pietermaritzburg: Cluster.         [ Links ]

KRETZSCHMAR, L. 1996. A holistic spirituality: a prerequisite for the reconstruction of South Africa. Journal of theology for Southern Africa, 95:63-75.         [ Links ]

LANCEL, S. 2002. St. Augustine. Trans. by A. Nevill. Londen: SCM.         [ Links ]

LIENHARD, J.T. 1999. Friendship, friends. (In Fitzgerald, A.D., ed. Augustine through the ages: an encyclopedia. Grand Rapids: Eerdmans. p. 272-273.         [ Links ])

LIEU, S.N.C. 1992. Manichaeism in the later Roman Empire and Medieval China: a historical survey. Tübingen: Mohr.         [ Links ]

LOMBAARD, C. 2009. What is biblical spirituality? Perspectives from minor genre of Old Testament scholarship. Journal of theology for Southern Africa, 135:85-99.         [ Links ]

LOUW, D.J. 2005. Geloofsvolwassenheid en Christelike spiritualiteit binne die knyptang van prestasiedruk tydens vroegbejaardheid. In die Skriflig, 39(3):423-439.         [ Links ]

MARIS, J.W. 1994. Schepping en verlossing - het kader van een bijbelse spiritualiteit. Kampen: Kok.         [ Links ]

MARKUS, R.A. 1988. "Saeculum": history and society in the theology of St. Augustine. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

MARROU, H-I. 1981 [1938]. Augustinus und das Ende der antiken Bildung. Paderborn: Ferdinand Schöningh.

MAUSBACH, J. 1909. Die Ethik des heiligen Augustinus. Tl. 1 & 2. Freiburg im Breisgau: Herdersche Verlagshandlung.         [ Links ]

McGRATH, E. 1999. Christian spirituality. Oxford: Blackwell.         [ Links ]

NICOL, W. 2002. Gebed van die hart: word stil en beleef God. Wellington: Lux Verbi.BM.         [ Links ]

NOLAN, A. 1982. Biblical spirituality. Springs: Order of Publishers.         [ Links ]

O'DONNELL, J.J. 2005. Augustine, Saint and sinner: a new biography. Londen: Profile Books.         [ Links ]

OOSTENBRINK, J.W. & LOTTER, G.A. 1999. Gereformeerde spiritualiteit as korporatiewe spiritualiteit. In die Skriflig, 33(3):367-383.         [ Links ]

PANNENBERG, W. 1986. Christliche Spiritualität: theologische Aspekte. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.         [ Links ]

POSSIDIUS, 1988. The life of Saint Augustine. Ed. by J.E. Rotelle. Villanova: Augustinian Press. (afk. vita.         [ Links ])

RAMEY, R.H. & JOHNSON, B.C. 1992. Living the Christian life: a guide to reformed spirituality. Louisville: John Knox.         [ Links ]

RICE, H.L. 1991. Reformed spirituality: an introduction for believers. Louisville: John Knox.         [ Links ]

RIST, J. 1999. Augustine: ancient thought baptized. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

SCHAFFNER, O. 1959. Christliche Demut. Des Hl. Augustinus Lehre von der Humilitas. Würzburg: Augustinus Verlag/Verlag "Der Christliche Osten".         [ Links ]

SCHRAMA, M. 1999. Augustinus: de binnenkant van zijn denken. Zoetermeer: Meinema.         [ Links ]

SIZOO, A. s.a. Toelichting op Augustinus' belijdenissen. Delft: Meinema.         [ Links ]

SMIT, D.J. 1988. Wat is gereformeerde spiritualiteit? Nederduitse gereformeerde teologiese tydskrif, 29(2):182-193.         [ Links ]

SMIT, D.J. 1989. Kan spiritualiteit omskryf word? Nederduitse gereformeerde teologiese tydskrif, 30(1):83-92.         [ Links ]

SNYMAN, S.D. 1997. Spiritualiteit - 'n perspektief uit die Ou Testament. In die Skriflig, 31(4):1-13.         [ Links ]

TeSELLE, E. 1970. Augustine the theologian. Londen: Burns & Oates.         [ Links ]

VAN BAVEL, T.J. 1970. Augustinus: van liefde en vriendschap. Baarn: Het Wereldvenster.         [ Links ]

VAN DEN BERG, A. & SÜSS, R. 2006. Spiritualiteit in Jodendom en Christendom. Heerenveen: Protestantse Pers.         [ Links ]

VAN DER MEER, F. 1949. Augustinus de zielzorger: een studie over de praktijk van een kerkvader. Utrecht: Het Spectrum.         [ Links ]

VAN DER WALT, J.L. 2009. Spirituality: the new religion of our time? In die Skriflig, 43(2):251-269.         [ Links ]

VAN DER ZWAAG, K. 1993. Augustinus: de kerkvader van het Westen. Leiden: Groen.         [ Links ]

VAN GEEST, P. 2002. Integriteit als weg naar God: over de spiritualiteit van Augustinus. Utrecht: KTU.         [ Links ]

VAN OORT, J. 2005. Van Vergilius en Mani tot de Catholica: Augustinus' oorspronklike spiritualiteit. (In Van Geest, P. & Van Oort, J. Augustiniana Neerlandica: aspecten van Augustinus' spiritualiteit en haar doorwerking. Leuven: Peeters. p. 11-29.         [ Links ])

VAN 'T SPIJKER, W., red. 1993. Spiritualiteit. Kampen: De Groot Goudriaan.         [ Links ]

VAN WYK, J.H. 2001. Etiek en eksistensie - in koninkryksperspektief. Potchefstroom: Potchefstroomse Teologiese Publikasies.         [ Links ]

VAN WYK, J.H. 2002a. Venialis culpa? Augustinus oor huwelik en seksualiteit. In die Skriflig, 36(3):327-348.         [ Links ]

VAN WYK, J.H. 2002b. Fundamentalisme en kritisisme: nadenke oor Skrifbeskouing en Skrifverklaring - van Augustinus tot Bultmann. In die Skriflig, 36(4):593-620.         [ Links ]

VAN WYK, J.H. 2005. Christelike identiteit: Augustinus oor geloof, hoop en liefde. (In Van Geest, P. & Van Oort, J. Augustiniana Neerlandica: aspecten van Augustinus' spiritualiteit en haar doorwerking. p. 341-354.         [ Links ])

VAN WYK, J.H. 2008. Spiritualiteit en integriteit: teologies nagedink oor enkele aspekte van die spiritualiteit van Augustinus. (In Baars, A., Den Hertog, G.C., Huigen, A. & Peels, H.G.L. Charis: theologische opstellen, aangeboden aan prof. dr. J.W. Maris. Heerenveen: Groen. p. 254-266.         [ Links ])

VELEMA, W.H. 1990. Nieuw zicht op gereformeerde spiritualiteit. Kampen: Kok.         [ Links ]

VENTER, C.J.H. 1998. Spiritualiteit in die lig van Romeine 12. In die Skriflig, 32(4):457-468.         [ Links ]

WAAIJMAN, K. 2000. Spiritualiteit: vormen, grondslagen, methoden. Gent: Carmelitana.         [ Links ]

WILLS, G. 1999. Saint Augustine: a penguin life. New York: Viking Penguin.         [ Links ]

 

 

1 Hierdie tema is in 'n gewysigde vorm in 'n Nederlandse boek hanteer (vgl. Van Wyk, 2008:254-266). Dit het ook gedien as basis vir 'n voordrag tydens die opening van die Teologiese Skool Potchefstroom op 12 Februarie 2008.
2 Vergelyk Van der Zwaag, 1993:6 (geresenseer deur J. van Oort).
3 Ter wille van duidelikheid en eenvoud verwys ek eerstens na (erkende) afkortings van die geskrifte van Augustinus, dan na die Latynse titel, daarna na die datering, en daarna na 'n vertaalde weergawe van daardie geskrif. In die teks self word hierdie volgorde (grotendeels) gevolg.

Creative Commons License Todo o conteúdo deste periódico, exceto onde está identificado, está licenciado sob uma Licença Creative Commons