SciELO - Scientific Electronic Library Online

 
vol.49 número1Increased lexicographic accessibility in the transition from a tourist dictionary to a tourist guide índice de autoresíndice de materiabúsqueda de artículos
Home Pagelista alfabética de revistas  

Servicios Personalizados

Articulo

Indicadores

Links relacionados

  • En proceso de indezaciónCitado por Google
  • En proceso de indezaciónSimilares en Google

Compartir


Tydskrif vir Geesteswetenskappe

versión On-line ISSN 2224-7912
versión impresa ISSN 0041-4751

Tydskr. geesteswet. vol.49 no.1 Pretoria  2009

 

Die gebruik van die onderskikker wanneer in hipotaktiese verbindings

 

The use of the subordinating conjunction "wanneer" (when) in hypotactic binding

 

 

Johanna J E Messerschmidt

Departement Kurrikulumstudie, Universiteit van die Vrystaat messerjj@gmail.com

 

 


OPSOMMING

Die onderskikker wanneer kan in bysinsinlywing en in hipotaktiese verbinding gebruik word. In hierdie artikel word die gebruik van wanneer in hipotaktiese verbindings ondersoek aan die hand van 'n korpus dokumente wat van die Internet verkry is. Vanuit die oogpunt van Mental Spaces Theory kan wanneer as 'n ruimtebouer beskou word. Die bysin wat deur wanneer ingelei word, bou 'n temporele of situasionele ruimte waarbinne die hoofsin geld of verstaan moet word. Die gebruik van konstruksies met wanneer word op 'n waarskynlikheidskontinuum geplaas wat van feitelik tot teenfeitelik strek. Die gebruike word in breë groepe as verhalend, generies, voorspellend of hipoteties geklassifiseer. Geen duidelike grense bestaan tussen kategorieë en subkategorieë nie. Verwantskappe tussen gebruike word ook aangedui. As modifiseerders van wanneer kom verskeie bywoorde voor, wat in kategorieë van insluiting, uitsluiting, uitsondering en beklemtoning geplaas kan word. 'n Vergelyking tussen die gebruik van wanneer, indien en as word as 'n veld vir verdere navorsing voorgestel.

Trefwoorde: Wanneer; hipotaktiese verbinding; waarskynlikheidskontinuum; denkruimte, Teorie van Denkruimtes; Mental Spaces Theory; Construction Grammar


ABSTRACT

In Afrikaans the subordinating conjunction "wanneer" (when) can be used in hypotactic binding and subordinate clause embedding. This paper, a continuation of an earlier paper on subordinate clause incorporation, examines the use of "wanneer" in hypotactic binding. Following a cognitive framework, actual usage is examined. Using an assumption from Construction Grammar makes it possible not only to describe the meaning of "wanneer", but also to investigate hypotactic binding as a whole. The Mental Spaces Theory is used to describe the role of "wanneer" as a mental space builder. A large corpus incorporating many different authors and diverse genres is used. This has the advantage that not only common, but also rare usages of "wanneer" in hypotactic binding have come to light. The corpus, obtained from the Internet, is analysed by computer-assisted methods.
The problem is contextualised by examining the nature of hypotactic binding, stressing the temporal nature of "wanneer" and conceptualising a temporal and probabilistic continuum where the actions of the main and subordinate clauses occur. "Wanneer" builds a mental space in the sense of the Mental Spaces Theory in which the two events of the main and subordinate clause take place. This mental space is usually temporal, but may also be situational and probabilistic.
The usage of "wanneer" is categorised as narrative, generic, prognostic or hypothetic. Many examples are given of each and similarities are noted. The categories are not sharply defined and fuzzy continua exist. Some categories are subdivided further. In the generic category, general facts, definitions, scientific argumentation, advice and regulations, possibilities and permission are differentiated by examples. In the prognostic category, prophesies, prognostic regulations, promises, warnings and threats are found to exist. For most categories there are defining verb patterns.
Several adverbs are found to be typical modifiers of "wanneer". These adverbs can be grouped according to meaning. One group of adverbs, "selfs" (even), "ook" (also) and "veral" (especially), express inclusion. Exclusion is expressed by "slegs" (only), "net" (barely), "alleen" (merely) and "eers" (just). "Behalwe" (except) is found to be on its own, expressing exceptions especially in regulations. "Telkens" (in each case) was found to be a special case in that it does not modify the meaning of "wanneer", but accentuates the iterative application.
Sometimes, in contrast to English, the adverb "dan" (then) is used in the main clause. Especially in religious texts "dan" is used to accentuate the consequential nature of the subordinate clause. "Dan" is also used in lengthy sentences where a subordinate clause is inserted between the "wanneer '-clause and the main clause, to remind the reader of the previous statement.
The findings of the analysis are summarised in a table. A comparison between the usage of "wanneer" (when), "indien" (if) and "as" (if, when) is proposed as an area for further research.

Keywords: "Wanneer" (when); hypotactic binding; probabilistic continuum; Construction Grammar; Mental Spaces Theory; mental space


 

Full text available only in PDF format. 

 

BIBLIOGRAFIE

Databronne

AAIF, 2005. Tipiese vrae. http://www.aiif.co.za/faq.phtml?l=afr [4 April 2005].         [ Links ]

Afrikaanse Wikipedia, s.d. Geld. http://af.wikipedia.org/wiki/Geld [28 Februarie 2005].         [ Links ]

Anoniem (a), s.d. Een vir een. http://www.jwipn.com/afrikaans/eenvireen.htm [14 Maart 2005].         [ Links ]

Anoniem (b), s.d. Rate vir koorsblare. http://www.egafrikaans.co.za/koorsblare.htm [23 Februarie 2005].         [ Links ]

Anoniem (c), s.d. Huishoudelik. http://www.egafrikaans.co.za/wenkeblad/huishoudelik.htm [2 Maart 2005].         [ Links ]

Anoniem (d), s.d. Stede van onheil - Opgestel vanaf werke deur E.G. White - http://www.youngservant.za.org/docs/stede_van_onheil.doc [16 Maart 2005].         [ Links ]

Anoniem (e), 1992. Nabetraging (sic) Nagmaal. http://www.vgk.org.za/preke/preke/SON02EAB.htm [28 Februarie 2005].         [ Links ]

Anoniem (f), 2000. Met spelers wat 'die veld neem', is die vraag: Waarnatoe Nuweland? Die Burger 20 Oktober (laaste), bl. 8.         [ Links ]

Anoniem (g), s.d. Speel jy vir 'n Gehoor van Een? http://www.echurch.co.za/Argiewe/GoeieNuus/goeienuus20050227.htm [11 April 2005].         [ Links ]

Anoniem (h), s.d. Die nuwe dienskontrak vir huiswerkers. http://home.intekom.com/rrb/Huiswerkers%20kontrak.doc [6 April 2005].         [ Links ]

Antonites, A. 2003. Die uitdaging van kulturele diversiteit vir die doseer van filosofie. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 43(3 & 4):215-224.         [ Links ]

Brink, A. s.d. Snoektyd. In: West Coast Explorer. http://www.sawestcoast.com/bsnoek.html [15 Maart 2005].         [ Links ]

Browning, G.W. 2003. Meganiese Lae Rug Pyn. http://www.vhct.org/case1699-A/prevention.shtml [23 Februarie 2005].         [ Links ]

Cyberleap. s.d. Hoe word skrywers betaal vir hulle werk? http://thewritersnetwork.org/cms/index.php?id=174 [15 Maart 2005].         [ Links ]

De Beer, J. s.d. Riglyne vir ouderlinge wat eredienste moet lei. http://www.ngkn.com.na/artikel2.htm [15 Maart 2005].         [ Links ]

Departement van Binnelandse Sake s.d. Hoe om te skei. http://www.capegateway.gov.za/afr/directories/services/11532/17761 [9 Maart 2005].         [ Links ]

Departement van Maatskaplike Dienste en Armoedeverligting (Wes-Kaapse Provinsiale Regering). 2005.         [ Links ]

Toelaag vir die Versorgung van 'n Jong Kind (Kindersorgtoelaag). http://www.capegateway.gov.za/afrdirectories/services/11586/47468 [6 April 2005].         [ Links ]

De Wet, T. 2002. Bestry skade met gerigte beheer (probleemdiere 5). Landbouweekblad 31 Januarie.         [ Links ]

Die Verkenner Jeugraad, 2005. Welkom. http://www.jeugraad.org.za/ [16 Maart 2005].         [ Links ]

Du Preez, C.C. 2003. Volhoubare landgebruik en grondkwaliteit: organiese materiaal as indikator. SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie 22(4):106-112.         [ Links ]

Du Preez, L. 2005. Hestrie se swaer kry borgtog. Volksblad 19 Februarie, bl. 5.         [ Links ]

Hoofdirektoraat: Menslike Huplbronne-ontwikkeling (sic), Geslagsbillikheid en Skoolveiligheid, Departement van Onderwys s.d. Rights And Responsibilities Of Parents - A Guide To Public School Policy (Afrikaans) http://education.pwv.gov.za/content/documents/54.pdf [16 Maart 2005].         [ Links ]

Huysamen, G.K. 2002. Verrigtingsassessering: Potensiële achilleshiel van uitkomsgebaseerde onderwys. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 42(2):81-93.         [ Links ]

Insig, 2003. In ampersoveelwoorde. http://www.insig.com/blad_vorige/aug_2003/03_08_01.html [16 Maart 2005].         [ Links ]

Kombuis, K.A. s.d. Is Kerkorrel se dood 'n kleedrepetisie vir die dood van Mandela? http://www.litnet.co.za/koospens/kerkorrel.asp [14 Maart 2005].         [ Links ]

Kruger, J. s.d. Leer Webblad Ontwerp. http://members.freemail.absa.co.za/johannes.kruger/wl_hr.html [11 April 2005].         [ Links ]

Kühn, F. 2004. Pitkos - Gedagtes wat jou lewe kan verander. Volksblad 7 Julie, bl. 4.         [ Links ]

Laerskool Kensington, s.d. Kensieland Tuisblad. http://mzone.mweb.co.za/residents/kensie/toelatin.html [5 April 2005].         [ Links ]

Lambrechts, L. 2004. Vroue moet ook vir tragedies beplan. http://www.finance24.com/Finance/Jou_Geldsake/Geldwenke/0,,1518-102-1546_1569669,00.html [11 April 2005].         [ Links ]

Lombard, J. s.d. Rus en rusbreekpraktyke by tafeldruiwe. http://www.dfptresearch.co.za/Table%20Grapes/rusbreek_by_tafeldruiwe_.htm [4 April 2005].         [ Links ]

Louw, J. 2004. Waterbesoedeling en wat ek daaraan kan doen. http://www.mieliestronk.com/ruil5.html [14 Maart 2005].         [ Links ]

Lorber, J. 1981. Die huishouding van God. http://www.zyworld.com/lorber/HHG2/HHG2-196-205.htm [16 Maart 2005].         [ Links ]

Lubbe, H.J. 2001. Inhoudsontleding van die gesprek rondom Afrikaans in die gedrukte media vir die tydperk April 1994 tot 1996. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 41(2):81-117.         [ Links ]

Lunsklip, 2005. Hoe staan ek weer op? http://www.lunsklip.org.za/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=28 [16 Maart 2005]. Marincowitz, H. 2003. Staan saam vir beter SA. Die Burger 4 November, bl.5.         [ Links ]

Mentz, P.J. 2002. Gehalte van werklewe van onderwysers in 'n periode van konstitusionele hervorming en veranderinge in die onderwys. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 42(4):237-249.         [ Links ]

Mieliestronk, s.d. Die ontstaan van die lewe. http://www.mieliestronk.com/liggaam2.html [2 Maart 2005].         [ Links ]

Mostert, J.H. & Mostert, F.J. 2004. Belangrikheid van arbeidsverwante risikofaktore vir beleggings-besluitneming insake die bate-allokasie van langtermynversekeraars. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 44(1):62-71.         [ Links ]

Newkirk, L. 2002. Vanaf die Berg, Boek VII. http://www.prophecies.org/afrikaans/boek7/hoof19.htm [16 Maart 2005].         [ Links ]

N.G. Gemeente Meyerspark, 2005. Maandblad. Jaargang 1, Uitgawe 5. http://www.ngmeyerspark.za.org/maandblad-des.htm [10 Maart 2005].         [ Links ]

Odendaal, D. 2003. Episode 580. 7de Laan, 13 Oktober. http://www.7delaan.co.za/ViewEpisode.asp?ID=14 [18 Maart 2005].         [ Links ]

Olivier, F. 1995. Ongemaklikheid oor dié Afrikaans. Jy wonder waar kom dit vandaan. Beeld 20 November, bl. 8.         [ Links ]

Peens, A. & Pienaar, A.E. 2004. Selfkonsep van 10- tot 12-jarige seuns en meisies met en sonder DCD in die Noordwesprovinsie. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 44(1):52-61.         [ Links ]

Pelser, A. 2003. Omgewingsbewaring in 'n nuwe era: 'n Nis vir die geestes- en sosiale wetenskappe. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 43(3 en 4):164-176.         [ Links ]

Ploeger, J. 1969. Die "Victory", 'n beroemde Britse oorlogskip. Military History Journal 1(4). http://rapidttp.com/milhist/vol014jp.html [4 April 2005].         [ Links ]

Praag, 2005. Geselsforum. http://www.praag.org/gesels/topic.asp?TOPIC_ID=20 [16 Maart 2005].         [ Links ]

PU vir CHO, 2003. Reëls vir die gebruik van die Universiteit se rekenaarfasiliteite. http://www.puk.ac.za[10 April 2005].         [ Links ]

Sadie, J.L. 2002. Ekonomiese gevolge van Suid-Afrika se demografiese tendense. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 42(2):128-144.         [ Links ]

SASA Acacia. s.d. Voorwaardes vir Narkose. http://www.acaciasasa.co.za/wwwacaciasasaAll/b_Public/Afrikaans/voorwaardes.htm [14 Maart 2005].         [ Links ]

Senwes, s.d. Oor u sekuriteit en privaatheid. MySenwes. https://www.senwessecure.co.za/mysenwes/afr/about_security_privacy.asp [14 Maart 2005].         [ Links ]

Smits, D.P. 2001. Sal die Era van Aquarius met 'n "skrikkelsprong" in die millennium tot sy reg kom? SA Tydskrif vir Natuurwetenskappe en Tegnologie 20(1) :14-21.         [ Links ]

Strydom, T. s.d. 'Koop-en-hou'as beleggingstrategie vir eiendom. http://www.tspg.co.za/koopenhou.shp [16 Maart 2005].         [ Links ]

Theunissen, P. 2004. Belastingimplikasies by die aankoop van 'n voertuig. http://www.computus.info/Downloads/Bakkiebelasting.PDF [15 Maart 2005].         [ Links ]

Universiteit Stellenbosch, s.d. Gebruikers handleiding(sic) - Verlofstelsel. http://admin.sun.ac.za/hr/Verlofhandleidings/Verlof_Handleiding.doc [2 Maart 2005].         [ Links ]

Universiteit van die Vrystaat. s.d. Beleid ten opsigte van die bemarking van fondswerwingsprojekte. http://www.uovs.ac.za/support/marketing/docs/A_market.pdf [15 Maart 2005].         [ Links ]

Universiteit van Suid-Afrika, s.d. Studies vir Magister- en Doktorsgrade http://www.unisa.ac.za/contents/courses/postgrad/docs/P2158.pdf [16 Maart 2005].         [ Links ]

Van Coller, H.P. 2001. N.P. van Wyk Louw as kanoniseerder (Deel I). Tydskrif vir Geesteswetenskappe 41(1):63 -72.         [ Links ]

Viljoen, S., Hanekom, T. & Cilliers, P.J. 2004. Oogknipbeheerde rekenaarmuise: Ontwerp en Evaluering. SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie 23(1 & 2):22-24.         [ Links ]

Wilkerson, D. 1998. Wanneer 'n Mens Op Moedverloor Se Vlakte Kom! http://www.tscpulpitseries.org/afrikaans/ts981228.htm [15 Maart 2005].         [ Links ]

Wright, A. s.d. My Pa/Ma het 'n drankprobleem ... "SO WHAT" http://www.cad.org.za/Dokument/Boeke/My_Pa_Ma/Les7.htm [4 April 2005]        [ Links ]

Literatuur

Bosch, A.B. 1984. 'n Sintaktiese ondersoek na die gebruik van onderskikkende voegwoorde en sinsverbindende woorde in Afrikaans. Ongepubliseerde proefskrif: Rhodes Universiteit.         [ Links ]

Chomsky, N. 1965. Aspects of the theory of syntax (eleventh impression 1976). Cambridge, Massachusetts: The M.I.T. Press.         [ Links ]

Comrie, B. 1986. Conditionals: a typology. In Traugott, E.C., Ter Meulen, A., Reilly, J.S. & Ferguson, C.A. On conditionals. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

Dancygier, B. & Sweetser, E. 2006. Mental spaces in grammar: conditional constructions. Cambridge Studies in Linguistics 108. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

De Schrijver, G-M. 2002. Web for/as Corpus: A Perspective for the African Languages. Nordic Journal of frican Studies 11(2):266-282.         [ Links ]

Givón, T. 1986. Prototypes: between Plato and Wittgenstein. In Craig, C. (red.). Noun classes and ategorization. Typological Studies in Language 7. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.         [ Links ]

Givón, T. 1995. Functionalism and Grammar. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.         [ Links ]

Harris, M.B. 1986. The historical development of SI-clauses in Romance. In Traugott, E.C., Ter Meulen, A., eilly, J.S. & Ferguson, C.A. On conditionals. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

Huddleston, R. & Pullum, G.K. 2002. The Cambridge grammar of the English language. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

Johnson-Laird, P.N. 1986. Conditionals and mental models. In Traugott, E.C., Ter Meulen, A., Reilly, J.S. & Ferguson, C.A. On conditionals. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

Lakoff, G. 1987. Women, Fire, and Dangerous Things. What Categories Reveal about the Mind. Chicago: The University of Chicago Press.         [ Links ]

Lehmann, C.1988. Towards a typology of clause linkage. In Haiman, J. & Thompson, S.A. (eds). Typological studies in language 18. Clause combining in grammar and discourse. Amsterdam: John Benjamins.         [ Links ]

Matthiesen, C. & Thompson, S.A. 1988. The structure of discourse and 'subordination'. In Haiman, J. & Thompson, S.A. Clause combining in grammar and discourse. Amsterdam: John Benjamins.         [ Links ]

Messerschmidt, J.J.E. 1997. Voegwoorde sonder grense. In Kotzé, E.F. (samesteller). SA Linguistiek 1997. Referate gelewer tydens die 33ste Jaarkongres van die Linguistevereniging van Suider-Afrika (LVSA) gehou aan die Universiteit van Natal (Durban), 2-4 Julie.         [ Links ]

Messerschmidt, J.J.E. 2008. Die gebruik van die voegwoord wanneer in bysinsinlywing. Tydskrif vir Geesteswetenskappe 48(1):1-18.         [ Links ]

Paardekooper, P.C. 1971. Beknopte ABN-syntaksis. Den Bosch: Malmberg.         [ Links ]

Ponelis, F.A. 1979. Afrikaanse sintaksis. Pretoria: Van Schaik.         [ Links ]

Radford, A. 1988. Transformational Grammar: a first course. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

Reilly, J.S. 1986. The acquisition of temporals and conditionals. In Traugott, E.C., Ter Meulen, A., Reilly, J.S. & Ferguson, C.A. On conditionals. Cambridge: Cambridge University Press.         [ Links ]

Taylor, J.R. 2003a. Cognitive Grammar (third impression). Oxford: Oxford University Press.         [ Links ]

Taylor, J.R. 2003b. Linguistic categorization. Oxford: Oxford University Press.         [ Links ]

Tomasello, M. 2003. Constructing a Language. A Usage-Based Theory of Language Acquisition. Cambridge Massachusetts: Harvard University Press.         [ Links ]

Van Huyssteen, G. B. 2002. Teoretiese vooronderstellings van 'n kognitiewe gebruiksgebaseerde beskrywings-model vir die Afrikaanse grammatika. Southern African Linguistics and Applied Language Studies 20(4):303-323.         [ Links ]

 

 

Johanna J. E. (Hanneke) Messerschmidt is 'n mede-professor in die Departement Kurrikulum-studie aan die Universiteit van die Vrystaat. Haar onderrigtaak sluit die aanbieding van modules in Vakonderwys Tale op voorgraadse vlak en Navorsingsmetodologie op nagraadse vlak in. Sy gee ook studieleiding aan M.- en D.-studente in Kurrikulumkunde. Sy het 'n leidende rol gespeel in internasionale navorsingsingsprojekte wat in samewerking met die Katolieke Universiteit Leuven, die Universiteit Antwerpen, die voor-malige Universiteit Vista en die Universiteit van die Vrystaat in Mangaung onderneem is. Benewens die deskriptiewe linguistiek sluit haar navorsings-belangstellings taalverwerwing (Afrikaans en Suid-Sotho), taalonderrig en onderrigtale in.

Johanna J. E. Messerschmidt is an associate professor in the Department of Curriculum Studies at the University of the Free State. She teaches modules in subject education Languages on an undergraduate level and research methodology on postgraduate level. She supervises both M. and Ph. D. students in Curriculum Studies. She was the instigator of several international research projects in cooperation with the Catholic University of Leuven (Louvain), the University of Antwerp and Vista University. Apart from descriptive linguistics her research interests are in language acquisition (Afrikaans and Southern Sotho), language teaching and languages of teaching and learning.

Creative Commons License Todo el contenido de esta revista, excepto dónde está identificado, está bajo una Licencia Creative Commons